Araştırma ve Yazılar

Elektrik Üretim Tesisleri Yatırım Uygulamalarında Yol Haritası

Elektrik Üretim Tesisi Yatırımları
Hammadde Kaynakları (Kömür-Kireçtaşı) Yatırımları

GİRİŞ :

Ülkemizde her geçen yıl daha çok enerjiye ihtiyaç duyulduğu, buna karşılık güvenilir seviyede ve arz-talep dengesine dayanan bir arz imkanının yaratılamadığı gözlenmektedir Elektrik Piyasası Kanununun yürürlüğe girmesinin üzerinden iki buçuk yıla yakın süre geçmesine rağmen, öngörülen piyasa yapısının halen fonksiyonel bir konuma gelememesi ve birtakım sorunların da yaşanmakta olduğu sektörde, sağlıklı bir serbest piyasa düzenine geçişin kısa sürede gerçekleşemeyeceği düşünülmektedir. Serbest piyasa yapısına geçiş için gerekli düzenlemeler yapılırken, ülkenin yakın dönemdeki enerji ihtiyacını tehlikeye düşürmeyen bir seviyede enerji yatırımlarının sürdürülmesi önem arz etmektedir.
2006-2007 yılları ve sonrası dönemde enerji arz güvenliğinin sağlanabilmesine yönelik bugünden itibaren enerji üretim yatırımlarına bir an önce başlanabilmesi için gerekli İdari ve Hukuki düzenlemelerin ivedilikle yapılması kamu yararı açısından zorunludur. Bu çerçevede, özel sektörün Türkiye’de enerji yatırımlarını güvenle yapabileceği ortam tesis edilinceye kadar EÜAŞ Genel Müdürlüğünün enerji yatırımlarını yapabilmesi için görevlendirilmesi, bunun yanı sıra mevcut santrallerin veriminin artırılmasına yönelik rehabilitasyon ve modernizasyon çalışmalarının da paralel olarak yürütülmesi sağlanacaktır.

Elektrik enerjisi sektörünün serbestleştirilmesi ve buna bağlı olarak düzenlenmesi ve denetlenmesi amacıyla 20.02.2001 tarihinde 4628 sayılı “Elektrik Piyasası Kanunu” çıkarılmıştır. Kanunda öngörülen geçiş sürecinin sona ermesiyle yeni elektrik piyasası 3 Eylül 2002 tarihinde açılmıştır. Aynı kanunun Geçici 6. maddesi ise Elektrik Üretim A.Ş.’nin, süresi Enerji Piyasası Kurulunca belirlenen bir dönem boyunca, ürettiği elektrik enerjisini, Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş.’ne satmasını, ancak, söz konusu dönemin, hazırlık döneminin sona ermesinden itibaren 5 yıldan fazla olamayacağını öngörmektedir. Bu durumda 3 Eylül 2007 tarihinden itibaren Elektrik Üretim A.Ş.’nin ürettiği elektrik enerjisini tamamen kanun hükümlerine uygun olarak serbest piyasa koşullarında satmasını gerektirmektedir.

4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununun 2. maddesi içeriğinde Elektrik Üretim A.Ş. “Özel sektör üretim yatırımlarını dikkate almak suretiyle Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Onaylı üretim kapasite projeksiyonu uyarınca, gerektiğinde yeni üretim tesisleri kurabilir, kiralayabilir ve işletebilir.”  denilmektedir.

Enerji Yatırımları 1 Ocak 2003 tarihinde yürürlüğe giren Kamu İhale Kanunu kapsamına alınmış ancak Bu Kanun ile söz konusu yatırımların yapılmasında karşılaşılan güçlükler nedeniyle 30.07.2003 tarih ve 4964 sayılı Kanun ile Enerji, Su, Telekomünikasyon ve Ulaştırma sektörlerinde  faaliyet gösteren Kuruluşlar 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamından çıkartılarak sadece söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren Kuruluşların Mal ve  Hizmet Alımlarına yönelik yatırımlarını kendi Satın Alma ve İhale Yönetmeliklerine göre yapabilecek düzenleme getirilmiştir.

Bu çerçevede EÜAŞ, TEİAŞ, TETAŞ ve TEDAŞ Genel Müdürlüklerince hazırlanan yeni Kanun Taslağı Enerji Bakanlığına Sunulmuştur.

2006-2007 yılları ve sonrası dönemde enerji arz güvenliğinin sağlanabilmesine yönelik bugünden itibaren enerji üretim yatırımlarına bir an önce başlanabilmesi için gerekli İdari ve Hukuki düzenlemelerin ivedilikle yapılması kamu yararı açısından zorunludur. Bu çerçevede, özel sektörün Türkiye’de enerji yatırımlarını güvenle yapabileceği ortam tesis edilinceye kadar EÜAŞ Genel Müdürlüğünün enerji yatırımlarını yapabilmesi için görevlendirilmesi, bunun yanı sıra mevcut santrallerin veriminin artırılmasına yönelik rehabilitasyon ve modernizasyon çalışmalarının da paralel olarak yürütülmesi sağlanacaktır.

 

  1. Elektrik Üretim Tesisleri Yatırımlarında Mevcut Yasal Durum

B1.  EÜAŞ’ın Konumu ve Yasal Çerçeve

Elektrik Üretim A.Ş.; 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanununa göre  faaliyette bulunmak ve Şirket Ana Statüsünde yer aldığı şekilde özel sektör yatırımları dikkate alınarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu Onaylı Üretim Kapasite Projeksiyonu çerçevesinde Kamu tarafından kurulması öngörülen yeni üretim tesislerini kurmak, işletmek veya kiralamakla görevlendirilmiştir.

Aynı Kanunun Geçici 6. maddesi gereğince “Elektrik Üretim A.Ş.’i süresi EPDK’unca belirlenecek bir dönem müddetince ürettiği elektrik enerjisini Türkiye Elektrik Ticaret ve Taahhüt A.Ş.’ine satar.  Ancak söz konusu dönem hazırlık döneminin sona ermesinden itibaren beş yıldan fazla olamaz” ibaresi mevcuttur.  Bu durumda 3 Eylül 2007 tarihinden itibaren Elektrik Üretim A.Ş.’nin ürettiği elektrik enerjisini tamamen kanun hükümlerine uygun olarak serbest piyasa koşullarında satmasını gerektirmektedir. Bu konuda B2: EÜAŞ’ın Yatırım Yapması Durumu başlığı altındaki (b) ve (c) maddelerinde belirtilen hususların dikkate alınması gerekmektedir.

Bu durumda 3 Eylül 2007 tarihinden itibaren Elektrik Üretim A.Ş.’nin ürettiği elektrik enerjisini tamamen kanun hükümlerine uygun olarak serbest piyasa koşullarında satmasını gerektirmektedir. Enerji Yatırımları 1 Ocak 2003 tarihinde yürürlüğe giren Kamu İhale Kanunu kapsamına alınmış ancak, bu Kanun ile söz konusu yatırımların yapılmasında karşılaşılan güçlükler nedeniyle 30.07.2003 tarih ve 4964 sayılı Kanun ile Enerji, Su, Telekomünikasyon ve Ulaştırma sektörlerinde  faaliyet gösteren Kuruluşlar 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamından çıkartılarak sadece söz konusu sektörlerde faaliyet gösteren Kuruluşların Mal ve  Hizmet Alımlarına yönelik yatırımlarını kendi Satın Alma ve İhale Yönetmeliklerine göre yapabilecek düzenleme getirilmiştir.

EÜAŞ, TEİAŞ, TEDAŞ ve TETAŞ  Genel Müdürlüğü yetkililerince Enerji, su, ulaştırma ve telekomünikasyon sektöründe faaliyet gösteren teşebbüs, işletme ve şirketler, için kendi özel kanun taslağını hazırlayarak TEİAŞ Genel Müdürlüğü koordinatörlüğünce Enerji Bakanlığına sunulmuştur.

Ancak söz konusu taslak ihale yasası için yapılan görüşmeler sırasında Kuruluşumuzun milyon-milyar dolar mertebesinde yaptığı Know-How gerektiren ve finansmanı teklif verecek firmalar tarafından yurt dışından sağlanan %100 dış krediyle anahtar teslimi bazında enerji gibi yüksek ve karmaşık teknolojilerinin ithal edilmesinin  kredi koşullarının yaptırımları gibi nedenlerden dolayı hazırlanan taslak kanunla bile yapılamayacağı ve uygulamada büyük güçlüklerle karşılaşılacağı hususları tartışılmıştır. Bu çerçevede hazırlanan taslak yasada da istisnalar bölümü Madde 3 b bendinde “Dış finansman ile yaptırılmak üzere ihalesine çıkılan veya dış finansman anlaşmasında farklı ihale usul ve esaslarının uygulanacağı belirtilen mal veya hizmet alımları ile yapım işleri..’’ ifadesi yer alarak finansmanı yurt dışından sağlanan enerji yatırımları istisna kapsamında kalarak böyle bir durumda ihale yapılması durumunda kuruluşumuzun mevcut “ihale ve Satın Alma Yönetmeliği’’ ile yapılabileceği öngörülmüştür.

B2.  EÜAŞ’ın Yatırım Yapması Durumu;

EÜAŞ’ın yatırım yapabilmesi için aşağıda tespit edilen hususların mutlaka açıklığa kavuşturulması ve dikkate alınması gerekmektedir.

a)4734 sayılı Kamu İhale Kanununda ve 4735 Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununa göre Enerji sektöründe faaliyet gösteren kuruluşların yatırımlarını gerçekleştirebilmesi için TEİAŞ, TETAŞ, TEDAŞ ve EÜAŞ Genel Müdürlüklerince hazırlanan Kamu İhale Kanun Taslağının hazırlandığı şekilde en kısa zamanda yasalaşması, (Bakınız Ek1: Hazırlanan Taslak Kanun Metinleri)

 

b)EÜAŞ’ın enerji üretim yatırımı yapabilmesi için 4628 sayılı Enerji Piyasası Kanununda üretilen enerjinin TEDAŞ’ın doğrudan yapacağı uzun dönemli anlaşmalar ve Merkezi Alıcı Merkezi Satıcı -MAMS rolü belli bir süre için daha uzatılmış TETAŞ tarafından satın alma garantisi verilmesine yönelik EPDK nezdinde girişimlerde bulunularak gerekli kanun ve yönetmelik değişikliklerinin yapılması,

 

İndir (PDF, 2.73MB)